Hermann Hesse – Siddhartha

Herman Hesse’nin Siddhartha kitabını okudum. 1946 yıkında Nobel Edebiyat Ödülü almış Herman Hesse.  Bu bilgiyi de niye verdiysem artık, Nobelsiz yazar okuyamıyorum zaar.  Bir arkadaş, kitabı çok sevdiğinden bahsetti, hemen sonra, başka bir arkadaş, okuduğunu, ancak öyle bayılmadığını, didaktik bulduğunu söyledi. Konu ilgimi çekmişti zaten, üstüne bir de böyle iki farklı yorum duyunca, ben ne düşünürüm acaba diye okumak istedim. Herkesin bayıldığı bir kitap olsa geri dururdum. Popüler olan film veya kitaplara mesafeli dururum önce, ortalık durulunca seyreder ya da okurum. Herkesin sevdiğini sevmek/izlemek niye korkutur bizi?  Bu konuyu uzmanlara bırakıyorum. Benim uzmanlığım arkeoloji, antropoloji, histoloji, sosyoloji, fizyoloji ve teknoloji, haddimi aşmam ben. Herkes her şeyi bilemez değil mi? Gerçi Türkiye’de haber kanallarının stüdyolarında yattıklarını düşündüğüm, her türlü programa çıkan  5-6 kişi var. Konunun önemi olmaksızın her şeyi biliyorlar. Onları tenzih ediyorum.

Herman Hesse, 1877’de Almanya’da doğmuş. Sanırım Avrupa Kültüründen çok Doğu kültüründen beslenmeye çalışmış  ya da Doğu kültürü ilgisini çekmiş diyeyim.  Bireysel bunalımlarının çözümünü de doğu felsefesinde aramış Herman Hesse. Bu son cümle, kitabın tanıtım bölümünde yazıyor. Bu kitapta Hint kültürü var. Başka doğu kültürlerine ilgi duymuş mu yoksa ilgilendiği  sadece Hint kültürü mü bilemiyorum.

Baş kahramanımız Siddhartha,  bir Brahman’ın oğlu. “BrahmanHint felsefesi geleneğinde, hem içkin hem de aşkın olan, hem evrende ve hem de kendisinde var olan en yüksek varlığa kendisiyle birleşmenin nihai ve en yüksek hedef olarak addedildiği dünya ruhudur.” Vikipedi bilgisi böyle diyor Brahman için. Çok anlaşılır değil bence. Kitap boyunca, Hint Kültüründe yer alan tanımları gogıllamak suretiyle paydaşlık yakalamaya çalıştım ama zor oldu. Adamların tanrılarında branşlaşma var. Hepsinin ilgilendiği alan farklı. Üç büyük tanrı Vişnu, Şiva, Brahma yanında birçok tanrı var. Araştırsam ayakkabı bağlama tanrısına bile rastlarım bence. Bizde öyle mi? Bizim dinimiz sadelikler dini, bir tane tanrımız var, her şeyi gören, her şeye gücü yeten. Onların tanrıları gibi sınırlı güce sahip deği. Gerçi Tanrı tek ama  dört mezhep var, hak mezhep diye geçen. Bak şimdi sadelikten karışıklığa geçiyor. Alevilik bunun içinde miydi bilemedim değildi sanırım.  Herman Hesse’den Aleviliğe nasıl geldi konu şaşkınım. Aslında başlığı “Herman Hesse ve Alevilik üzerine” yapsam çok havalı olmaz mı?

Neyse, Siddhartha’yı müftünün oğlu gibi düşünün. Her gün temizlenip günahlarından arınmaya çalışan, kendini ibadete vermiş, tanrıya adamış bir müftünün oğlu kahramanımız.  Bir süre babası gibi yaşadıktan sonra, böyle bir yaşamın kendisini mutlu etmediğine karar veriyor. Bir gün kentlerinden geçen Samanaları görüyor. Samana nedir diye gogılladım ama tatmin edici bir şey bulamadım. Dünyevi zevklerden kendilerini arındırmaya çalışıp nefsini yenmeye çalışan keşişler diyebilirim kendimce. Nedir bu dünyevi hazlardan arınmaya çalışma isteği hiç anlamıyorum. Yediğimiz bir yaprak sarması, içtiğimiz iki kadeh şarap yani. Ne var zevk alsak. Tamam kölesi olmayalım bu zevklerin, kabul. Ben mesela yaprak sarması için karakterimden azıcık ödün verebilirim. Vermemeliyim, yaprak sarmasının kölesi değilim ben. Omm,  iç farkındalığımı yakalamak üzereyim bir saniye efenim.

Neyse işte, bizimki babasına durumu açıklıyor. Babası önce bi olmazlanıyor ama bakıyor ki oğul zaten gitmiş. Tamam diyor, git, mutluluğu orada bulursan dön gel ve bana da öğret mutluluk neymiş. Düş kırıklığına uğrarsan gene dön, tanrılara sungular sunalım yine diyor. Babaya bak yahu, biz olsak, orada ne yer ne içersin, neyle geçinirsin, daha askerlik var, ne zaman evleneceksin falan der darlardık çocuğu. Siddhartha, durumu arakadaşı Govinda’ya açıklıyor. Govinda da başka bir brahman’ın oğlu. Ona da müftünün oğlu dersek, bir ilde tek müftü olur, olmadı şimdi. Bulundukları şehri büyük şehir diye düşünelim, Govinda da merkez ilçe müftüsünün oğlu olsun.  Govinda ve Siddhartha, Samanalara karışmak üzere yola çıkıyorlar. Şöyle bir benzetme yapabiliriz. Mahmutağa cemaatine katılıp çile doldurmaya gidiyorlar. Ulan Mahmutağa diye bir cemaat yoktur umarım, başım belaya girmesin şimdi durduk yere size kitap tanıtacağım derken. (Googleye baktım yokmuş. Bir milyon tane cemaat var ama. ).Aynı gün varıyorlar Samanaların yanına. Bizi de alın aranıza, dünyevi her şeyden uzaklaşmaya geldik, sahte mutluluk onlar, çilemizi burada dolduracağız diyerek karışıyorlar aralarına. Yemiyor, içmiyor, sadece edep yerlerini örten dikişsiz kıyafet giyiyorlar, dünyevi şeylere küçümseyerek bakıyorlar artık. Yemek, içmek, giyinmek, sevişmek onlar için mutluluk veren şeylermiş gibi görünen bir aldatmaca. Amaan bir daha mı geleceğiz dünyaya hadi yiyelim, içelim, sevişelimcilerin öğretisi var mı acaba. Ben oraya yazılsam diyorum. Ha bunlarda 8-5 mesai, çalışma, üretme falan gibi şeyler olmadığı için, yiyecek için dileniyorlar. Hiç bari dergâhınızın bahçesine havar (bizim oralarda sebze anlamında kullanılır) falan dikin, nefes eksersizlerinizi çapa yaparken kullanın değil mi? Yok bunlar ille çile dolduracak. Ulan hayata bak be. Sıkılırım ben.

Gel zaman git zaman, asıl aradığının bu olmadığına karar veriyor Siddhartha. Hiçbir şey öğrenemedim ben bu Mahmutağa Cemaatinde  diyor, gitsem kurda kuşa sorsam evrenin sırrını daha iyiydi diyor, öğretmen ve öğretilere inancını yitiriyor ve tüm bunların safsata olduğunu düşünmeye başlıyor. Tam bu sıralarda bir söylenti duyuluyor. Buddha diye biri varmış, evrenin sırrını çözmüş, nirvanaya ermiş. Govinda, Buddha’nın öğretisinden feyz almak istiyor, dostu Siddhartha onu kırmıyor ve beraber Samanalardan ayrılıp  Buddha’nın yolunu tutuyorlar.

Öğretilere inancını yitiren Siddhartha’yı  Buddha da etkileyemiyor ve dostu Govinda’yı Buddha’nın dergahında bırakıp, kendini aramak üzere tekrar yola çıkıyor. Ay heder oldu adamcağız kendini arayacağım diye. Kendimin öğretmeni olacağım diyor. Taktı bu, öğrenmeye, öğretmeye. Eskiden hor gördüğü dünya güzelliklerini keşfe çıkıyor şimdilerde. Adamım Siddhartha, değişen dönüşen insanlara selam olsun. Bir de kibirli olmasan tam benliksin.

Rastladığı fahişeye, bana hayatı öğret diyor. Arkadaşım, hani sen kendin öğrenecektin hayatı. Bu öğretmenlik olayını fazla büyütüyorsun oğlum. Türk  Milli eğitim tedrisatından mı geçtin sen. Sonra, bir tüccarın yanına gidiyor ticareti öğreniyor. Gel zaman git zaman, şehvetin, gücün, kudretin, zenginliğin tadına varıyor, bir yandan  içten içe keşişliğini de yaşıyor, yani tam olarak dünyalı olamıyor. Sonraları ise, zenginliğin, şehvetin esaretiyle açgözlü birine dönüşüyor.

Siddhartha, içinde oluşan boşluğa dayanamayıp evini, bahçesini, sevgilisini bırakıp bulunduğu yeri bir kez daha terk ediyor. Rahatlık battı buna da. Yola ilk çıktığı zamanlarda rastladığı bir ırmağa varıyor Siddhartha ve buradaki kayıkçının yanına yerleşiyor. Evrenin sırrını bana bu ırmak söyleyecek gibisinden düşünüyor. Müftülükte olmadı, cemaatte olmadı, itlik serserilik yaptı olmadı, şimdi de medet ya ırmak diyor, hey allam. Kayıkçı Vasudeva ile sohbet ediyorlar. Vasudeva’nın  iyi bir dinleyici olmasından çok etkileniyor. Çünkü hiç yorum yapmıyor ve yargılamıyor Kayıkçı. Yok arkadaş,  ben derdimi anlatıyorsam haklısın kardeşim diyeceksiniz, derdimle dertlenip ah vah edeceksiniz, kuru kuru dinlemekle olmaz. Birinden dert yanıyorsam vay şerefsiz diyerek destekleyici şeyler söyleyeceksiniz. Bunu da burada söylemiş olayım.  Siddhartha ırmakta fark ediyor ki, gerçekten arayan biri, gerçekten bulmaya çalışan biri hiçbir öğretiyi benimseyemez.

Siddhartha, ilerleyen zamanda bir oğlu olduğunu öğreniyor. Kardeşim aradan on bir yıl geçmiş bu senin oğlun demiş birisi, insan bir şaşırır değil mi? Şaşırmıyor. Bunu ben yazsam, adama, çocuk benim mi gerçekten, ay oy nasıl olur, ulu Brahma diyalogları falan yazardım. Öyle olmuyor, adam gayet sakin artık bir oğlum var havasında. Oğlanla baba oğul olmaya çalışıyor ama olamıyorlar. Kolay mı tabi on bir yıl sonra birdenbire. Oğlan, ırmağı geçip kaçıp gidiyor bir süre sonra. Kayıkçı Vasudeva bir yerde Sidhartha’ya diyor ki “ Hangi öğretmen, hangi baba kendi yolunu kendi bulmaktan alıkoyabildi Siddhartha’yı ?” Ben de diyorum ki “Ee Siddharthacığım etme bulma dünyası, sen de babanı terk etmiştin zamanında.”

Siddhartha’nın hayatı kayıkçılık yaparak geçerken bir gün Govinda geliyor ve aralarında aramakla ilgili muhabbet başlıyor. Konuşmanın bir yerinde Siddhartha “ Bir kimse arıyorsa, gözü aradığı şeyden başkasını görmez çokluk, bir türlü bulmayı beceremez, dışardan hiçbir şeyi alıp kendi içine aktaramaz, çünkü aklı fikri aradığı şeydedir hep, çünkü bir amacı vardır, çünkü bu amacın büyüsüne kapılmıştır. Aramak bir amacı olmak demektir. Bulmaksa özgür olmak, dışa açık bulunmak, hiçbir amacı olmamak. Sen ey saygıdeğer kişi, belki gerçekten arayan birisin, çünkü amacının peşinde koştuğundan hemen gözünün önündeki bazı şeyleri görmüyorsun” Diyor.

Siddhartha, kardeşim arayacak mıyız aramayacak mıyız, bak öğretilere inancımı yitirdim diyorsun, öğretici gibi davranmaya kalkışıyorsun nasıl iş? Gerçi sonra  bilgi öğretilir bilgelikse hayır deyip gönlümü fethediyorsun. Asla bir insanın tümüyle günahkar ya da tümüyle kutsal olamayacağını söyleyip gönlümde taht kuruyorsun ama Govinda’yı ne demeye alnından öptürüyorsun. Hem de son sayfada, yapma bunu yapma, arabesk oldu final.


Hermann Hesse – Siddhartha’ için 2 yanıt

  1. “Hakikat aramakla bulunmaz lâkin bulanlar hep arayanlardır.” Bâyezid-i Bistâmî nin sözünü roman yapmış sanırım.
    Matrix de Morpheus dediği gibi “yolu bilmek ile o yolda yürümek farklı şeylerdir”.
    Çok güzel bir yazı olmuş ama.
    Bunlarla devam edin.
    Tadı damağımda kaldı

    Liked by 1 kişi

    1. Çok teşekkür ederim. Belirli bir yazma disiplinim olmadığı için sonraki yazım nasıl olur bilemiyorum. Hep söylerim kendim dahil kimseye vaadim yok yazmayla ilgili ,belki de sondur bu, kim bilir?
      Bestami de Morpheus da güzel söylemişler. Sayenizde öğrenmiş oldum bunun için ayrıca teşekkür ederim.

      Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s